Jak skutecznie walczyć z nadpotliwością?

Nadmierna potliwość to problem, z którym boryka się mnóstwo osób. Na rynku dostępnych jest bardzo wiele różnych preparatów, które mają na celu łagodzić objawy nadpotliwości, jednak czy naprawdę są skuteczne? Co warto używać, gdy nadmierna potliwość spędza nam sen z powiek? O tym wszystkim opowie nam dr n.med. Marcin Jadczak

Czy nadpotliwość jest chorobą?

Nadmierna potliwość (nadpotliwość) jest to stan patologiczny, charakteryzujący się nadmierną pracą ekrynowych gruczołów potowych, w wyniku czego produkowana jest znacznie większa ilość potu niż wymagają tego potrzeby fizjologiczne. Choroba często prowadzi do dyskomfortu, zażenowania i trudności zawodowych w miejscu pracy. Szacuje się, że tylko Amerykanie wydają ponad 500 milionów dolarów rocznie na produkty przeznaczone do zmniejszenia potliwości. Chorzy często szukają pomocy medycznej, ale problem ten często jest bagatelizowany przez personel medyczny, w wyniku czego dochodzi do izolacji osób, które cierpią z powodu nadmiernej potliwości.

Dlaczego/ w jakim celu nasz organizm wytwarza pot?

W ludzkim organizmie istnieje od 3 do 4 milionów gruczołów potowych, które przez produkcję potu pozwalają obniżyć temperaturę ciała i chronić go przed przegrzaniem. Istnieją dwa rodzaje gruczołów potowych: ekrynowe i apokrynowe. Ekrynowe gruczoły są obecne na całym ciele, ale ich największe skupiska znajdują się na dłoniach, stopach i w dołach pachowych. To one produkują najwięcej potu i są odpowiedzialne za termoregulację organizmu. Współczulny układ nerwowy odpowiada za unerwienie gruczołów ekrynowych i stymuluje ich aktywność poprzez uwalnianie acetylocholiny. Pot człowieka w większości składa się z wody i elektrolitów. Zwykle jest produkowany w odpowiedzi na bodźce emocjonalne i bodźce środowiskowe, takie jak wysoka temperatura, duża wilgotność lub aktywność fizyczna. W przypadku ekrynowych gruczołów potowych najważniejszą rolę odgrywają bodźce emocjonalne, takie jak stres lub lęk.

Jakie są przyczyny nadmiernej potliwości?

Omawiając czynniki zewnątrz− i wewnątrzpochodne nadmiernej potliwości należy zaznaczyć, że nadpotliwość pierwotna, znana również jako nadpotliwość idiopatyczna jest zaburzeniem charakteryzującym potliwość przez przesadną reakcję zarówno ekrynowych gruczołów potowych jak i apokrynowych gruczołów potowych, bez względu na rodzaj bodźców emocjonalnych. Zaburzenie dotyczy głównie dłoni, podeszew stóp oraz pach, i nie jest związana z jakąkolwiek chorobą systemową. Objawy zwykle pojawiają się we wczesnym okresie życia, zwykle przed ukończeniem 20 lat. Niestety, przyczyna tego rodzaju nadpotliwości jest nieznana, co sprawia, że trudno jest ją wyeliminować. Natomiast nadpotliwość wtórna występuje w połączeniu z chorobami układowymi lub jest wynikiem występujących schorzeń. Zazwyczaj po usunięciu lub kontroli czynnika przyczynowego objawy ustępują lub znacznie się zmniejszają. Dotyczy to głównie chorób metabolicznych takich jak cukrzyca, hipoglikemia, guz chromochłonny oraz nadczynność tarczycy, a także schorzeń neurologicznych, czy uszkodzeń podwzgórza. Nie bez znaczenia jest też zażywanie leków, takich jak: propanolol, przeciwdepresyjnych, inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Ten typ nadpotliwości objawia się zazwyczaj w wieku dojrzałym, gdy występuje proces chorobowy lub przyjmowane są wyżej wymienione środki. Bardzo ważne jest, aby odpowiednio zdiagnozować rodzaj nadpotliwości i poszukać ewentualnych przyczyn odpowiedzialnych za występowanie tego schorzenia.

Czy dieta również ma wpływ na to czy się pocimy, czy nie?

Oczywiście istotnym elementem w walce z nadpotliwością jest również odpowiednia dieta, a przede wszystkim unikanie gorących, pikantnych potraw oraz kawy, które przyczyniają się do zwiększania tak zwanej potliwości smakowej. W ciągu ostatnich lat pojawia się coraz więcej suplementów diety, które pomagają ograniczyć wydzielanie potu. Preparaty takie najczęściej zawierają wyciągi roślinne, na przykład: ekstrakty z szałwii, ziela pokrzywy, melisy czy ziela skrzypu.

Jeśli doraźne działania nie likwidują problemu należy zastanowić się nad leczeniem, odpowiednim do stopnia zaawansowania nadpotliwości. Istnieje wiele metod leczenia, niektóre z nich są skutecznie, ale są też takie, które niosą ryzyko skutków ubocznych i powikłań.

Jak walczyć z nadmierną potliwością?

Zwykle pierwszą próbą kontrolowania nadmiernego pocenia jest miejscowa aplikacja ogólnodostępnych leków. W tym celu najskuteczniejszymi miejscowymi środkami, o najmniejszej liczbie reakcji niepożądanych i efektów ubocznych, są preparaty zawierające chlorek glinu (20%) w roztworze alkoholu etylowego. Tego typu preparaty stosuje się w nocy, po wcześniejszym umyciu i osuszeniu skóry. Produkty z chlorkiem glinu zapewniają bezpieczną i skuteczną kontrolę pocenia się, ale należy pamiętać, że mają krótki czas działania i mogą powodować podrażnienie skóry.

Co jeśli tego typu preparaty nie działają?

W przypadku bardzo uciążliwej nadpotliwości, której nie można wyleczyć nieinwazyjnymi metodami stosuje się sympatektomię (zabieg, który niszczy nerwy we współczulnym układzie nerwowym, polegający na odcięciu lub zniszczeniu zwojów współczulnych, które są grupami komórek nerwowych). Zabieg niesie ze sobą ryzyko wielu skutków ubocznych, które często są znacznie gorsze niż nadpotliwość. Przede wszystkim trzeba tu wspomnieć o tak zwanej „wyrównawczej potliwości”, czyli nadpotliwości w innych miejscach ciała, które wcześniej nie były dotknięte tym problemem, w celu termoregulacji organizmu.

Brzmi to dość poważnie. Jakie są najpopularniejsze metody w chwili obecnej?

Jednym z najnowszych sposobów leczenia nadpotliwości jest ostrzykiwanie toksyną botulinową. Toksyna jadu kiełbasianego typu A (Botox) hamuje uwalnianie acetylocholiny z nerwów współczulnych, które unerwiają ekrynowe gruczoły potowe, co hamuje wydzielanie potu. Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym – po nałożeniu na leczoną okolicę kremu znieczulającego. Po około 30 minutach można wykonać zabieg, który (w przypadku pach) jest całkowicie bezbolesny. Jeżeli chodzi o stopy i dłonie konieczne jest znieczulenie nasiękowe – czyli ostrzyknięcie środkiem znieczulającym, nerwów znieczulających leczone obszary. Efekt utrzymuje się około 6 m-cy.